وتو چيست و چه کشورهايي حق وتو دارند و وتو ابزاري براي کشورهاي استعمارگر بر عليه کشورهاي مظلوم
حق وتو
وتو کلمهای از زبان لاتین و به معنای «من منع میکنم» است. این واژه نخست در مجلسهای دوره امپراتوری روم بکار میرفت.
اگر در یک نظام رایگیری نظر مخالف یک یا چند رایدهنده، فارغ از نتیجه شمارش آرا، بتواند نتیجه را ملغی کند میگویند «رای وتو شدهاست». این حالت بهویژه وقتی پیش میآید که بر پایه آییننامه رای گیری نیاز به «توافق به اتفاق آرا» باشد. در این حالت هریک از رای دهندگان حق وتو دارند، چون اگر رای مخالف دهند اتفاق آرا حاصل نمیشود و پیشنهاد به تصویب نمیرسد.
از مشهورترین موارد وتو در دوران معاصر استفاده از حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد است. کشورهایی که حق وتو دارند عبارت اند از:ایالت متحده ی آمریکا، روسیه، فرانسه، انگلستان و چین . بر اساس منشور اساس سازمان ملل متحد، شوراي امنيت داراي 10 عضو غير دايم و 5 عضو دايم است. اعضاي دايم شورا داراي حق «وتو» هستند. از ابتداي تأسيس سازمان تا کنون، نسبت به اين حق، نظريات متفاوتي اظهار شده و بيشتر اين نظريات، مخالف اين حق بوده اند. اکنون، که اين مخالفت ها شدت يافته، برخي از کشورها مدعي استحقاق برخورداري از حق وتو هستند. علاوه بر ايرادهاي حقوقي و تناقضات نظري و عملي، حق وتو از ديدگاه اسلام نيز پذيرفته نيست؛ زيرا اين حق بر اساس قدرت قدرتمندان آن زمان و در قالب يک قانون، به پنج کشور اعطا شده و موجب تسلط و تفوق بر ساير کشورها گرديده است. از اين رو، براي بررسي اين حق و جايگاه آن در اسلام، «قانون و قانون گذاري»، «قدرت» و «اصل ولايت و عدم ولايت» با رويکردي ديني و اسلامي بررسي و بر اساس هر يک، ناسازگاري حق وتو با اسلامي و عدم مشروعيت آن اثبات مي شود.
حق وتو ناشى از بند 3 ماده 27 منشور سازمان ملل متحد است كه مىگويد:
تصميمات شوراى امنيت راجع به ساير مسائل [مسائل مربوط به غير آيين كار] با رأى مثبت نه (9) عضو، كه شامل آراء تمام اعضاى دايم باشد، اتخاذ مىگردد.
در تعريف «حق وتو» گفته شده است:
1.هريك از پنچ عضو دايمى شوراى امنيت (چين، فرانسه، شوروى [روسيه]، انگلستان و آمريكا) مىتواند با دادن رأى منفى، از صدور قطعنامهاى در شوراى امنيت جلوگيرى نمايد. اين رأى منفى عضو دايمى شوراى امنيت را، كه مانع از تصويب قطعنامه مىشود، «وتو» مىنامند. اين رأى منفى فقط هنگامى «وتو» تلقّى مىگردد كه به مسائل ماهوى و نه مسائل آيين كار مربوط مىشود
2.در تعريف «حق وتو» مىتوان به طور خلاصه و نيز جامعتر گفت: «حق وتو» عبارت است از: رأى منفى هر يك از اعضاى دايم شوراى امنيت سازمان ملل متحد به قطعنامههاى داراى آراء مثبت شوراى امنيت در مسائل ماهوى. به عبارت ديگر، «حق وتو» عبارت است از: رأى غير مثبت هريك از اعضاى دايم شوراى امنيت سازمان ملل متحد به قطعنامههاى داراى آراء مثبت شوراى امنيت در مسائل ماهوى.
حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد
حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل متحد حق وتویی است که به ۵ عضو دائمی شورای امنیت یعنی آمریکا، فرانسه، انگلستان، روسیه (پیش از ۱۹۹۱ شوروی) و چین داده شده تا از تصویب هر پیشنویس در این شورا جلوگیری کنند. وتو اصطلاحی در زبان لاتین به معنای ممنوع میکنم است. این کلمه برای لغو یکطرفه یک قانون به کار میرود و به این ترتیب وتو قدرت نامحدودی است که میتواند سبب جلوگیری از (و نه تصویب) تغییرات خاص شود
حق وتو براساس اندیشه برتری صلح بر عدالت در اختیار ۵ عضو دائم شورای امنیت قرار گرفته است.
در منشور سازمان ملل متحد هرگز کلمهای به نام وتو قید نشده است بلکه لزوم جلب ۹ رای موافق از مجموع ۱۵ رای اعضای شورای امنیت که باید شامل ۵ رای موافق اعضای دائم شورا باشد مطرح است، به این ترتیب مخالفت یکی از اعضای دائم به معنای عدم تصویب قطعنامه و به اصطلاح وتوی آن است.
حق وتو تنها با رأی مخالف تحقق پیدا میکند. رأی ممتنع و غیبت در جلسه وتو محسوب نمیشود و وتو در مسائل شکلی نیز کاربرد ندارد هرچند تشخیص این که موضوعی شکلی یا غیرشکلی است خود امری غیرشکلی (ماهوی) است.
حق وتو مسئلهای بسیار مناقشهبرانگیز در جریان تصویب منشور ملل متحد در سال ۱۹۴۵ بود و آمریکا و شوروی احتمالا به تشکیل سازمان ملل بدون وتو رضایت نمیدادند. با گذشت دهها سال از حیات سازمان ملل بحث بر سر وجود و استفاده از این حق هنوز هم ادامه دارد.
بیشترین استفاده
حدود نیمی از موارد استفاده از وتو توسط شوروی بودهاست. پس از سقوط شوروی در ۱۹۹۱ آمریکا بیشترین استفاده را از این حق بهعمل آوردهاست. از زمان سقوط دیوار برلین در ۱۹۸۹ تا پایان سال ۲۰۰۴ در مجموع ۱۹ بار از وتو استفاده شد:
- آمریکا ۱۳ مورد (۱۱ مورد مربوط به خاورمیانه، ۱ مورد بوسنی و ۱ مورد در جریان حمله آمریکا به پاناما)
- روسیه/شوروی ۴ مورد (دو مورد قبرس، ۱ مورد بوسنی و ۱ مورد میانمار)
اصلاح ساختار شورای امنیت
شورای امنیت چیست؟
شورای امنیت (UNSC) یکی از ارکان سازمان ملل متحد است که وظیفه پاسداری از امنیت و صلح بینالمللی را به عهده دارد. بر اساس منشور سازمان ملل متحد، حیطه قدرت شورای امنیت شامل اعزام نیروهای پاسدار صلح، تصویب تحریمهای بینالمللی، و اعطای اجازه استفاده از نیروی نظامی بر علیه کشورهای متخاصم است. تصمیمهای این شورا به صورت قطعنامههای شورای امنیت اعلام میشود. در واقع شورای امنیت رکن اجرایی سازمان ملل متحد است که اجرای قطعنامه های آن برای تمام کشورهای عضو الزامی است.
شورای امنیت پنج عضو دائم و ده عضو انتخابی دارد. پنج عضو دائم این شورا در تصمیمها و رایگیریهای شورا حق وتو دارند. ریاست شورای امنیت نوبتی است و طول مدت آن یک ماه است. پنج عضو دائم شورای امنیت عبارتند از آمریکا، انگلستان، فرانسه، روسیه و چین. ده عضو انتخابی شورا توسط مجمع عمومی و از میان حدود 190 عضو سازمان برای یک دوره دوساله انتخاب میشوند. هر سال، پنج عضو جدید جایگزین اعضای قدیمیتر میشوند. ایران تا به حال تنها یک دوره 2 ساله عضو شورای امنیت بوده است.(ویکی پدیا)
حق وتو چیست؟
وتو کلمهای از زبان لاتین و به معنای «من منع میکنم» است. این واژه نخست در مجلسهای دوره امپراتوری روم بکار میرفت.
اگر در یک نظام رایگیری نظر مخالف یک یا چند رایدهنده، فارغ از نتیجه شمارش آرا، بتواند نتیجه را ملغی کند میگویند «رای وتو شدهاست». در منشور سازمان ملل متحد هرگز کلمهای به نام وتو قید نشده است بلکه لزوم جلب 9 رای موافق از مجموع 15 رای اعضای شورای امنیت که باید شامل 5 رای موافق اعضای دائم شورا باشد مطرح است ،به این ترتیب مخالفت یکی از اعضای دائم به معنای عدم تصویب قطعنامه و به اصطلاح وتوی آن است.
شورای امنیت در کاهش جنگهای میان کشورهای کوچک نقش مهمی را ایفا کرده اما نتوانسته در مقابل جنگهایی که ابرقدرتها در آن ذی نفع بوده اند نقش موثری ایفا کند و حتی بعضا به روشن کردن آتش جنگ یاری رسانده است.
منشاء حق وتو چیست؟
سازمان ملل متحد در پایان جنگ جهانی دوم توسط قدرتهای فاتح جنگ شکل گرفت. این قدرتها برای خود حق ویژه ای را قایل شدند. 5 قدرت برتر ان زمان یعنی امریکا، فرانسه، انگلستان، شوروی (امروزه روسیه) و چین ضمن عضویت دائم در شورا از حق وتو برخوردار هستند. دلیل اعطای حق وتو این بود که کشورهای قدرتمند بتوانند ضمن حفظ سلطه خود در نظام بین الملل، به کمک این حق انحصاری کشورهای جهان را از درگیر شدن در جنگ مانع شده و صلح و امنیت بین الملل را محقق سازند. با نگاهی به گذشته و عملکرد 60 ساله این شورا آشکار می شود که این شورا در کاهش جنگها و نزاع های میان کشورهای کوچک و متوسطی که نفعی برای ابرقدرتها نداشته نقش مهمی را ایفا کرده است اما نتوانسته در مقابل جنگهایی که ابرقدرتها در آن ذی نفع بوده اند نقش موثری ایفا کند و حتی بعضا به روشن کردن آتش جنگ یاری رسانده است.
ضرورت اصلاح ساختار سازمان ملل
ترکیب و اختیارات شورای امنیت از 63 سال پیش تا امروز هیچ تغییری نکرده است. بارها بحث اصلاح ساختار سازمان ملل و در راس آن شورای امنیت مطرح شده که با مخالفت کشورهای دارای حق وتو روبرو شد. سرانجام پس از 10 سال بحث در اواخر سال 87، 192 کشور عضو سازمان ملل متحد تصمیم به آغاز مذاکرات مربوط به اصلاح ساختار شورای امنیت گرفتند.
تاکنون دو نشست مشورتی در مورد اصلاح ساختار در مجمع عمومی برگزار شده و اکنون نیز نشست سوم در جریان است. اسحاق آل حبیب، معاون نماینده دائم کشورمان در سازمان ملل، در این نشست طی سخنانی پیشنهادات جمهوری اسلامی ایران برای اصلاح ساختار شورای امنیت را ارائه نمود. ساختار ناعادلانه شورای امنیت میراث باقیمانده از جنگ جهانی دوم است و با واقعیتهای جهان فعلی سازگاری ندارد. مضافا بر اینکه دخالتهای نابجای شورای امنیت در وظایف محوله به سایر ارگانهای اصلی سازمان ملل به ویژه مجمع عمومی و نیز دخالت شورا در امور مربوط به نهادهای تخصصی و تابعه ای چون آژانس بین المللی انرژی اتمی به بهانه حفظ صلح و امنیت، به اعتبار این شورا لطمه زده و محدود شدن شورای امنیت در چارچوب وظایف تعیین شده بر اساس منشور ملل متحد را ضروری ساخته است.
شورای امنیت در بسیاری از موارد در برخورد با نابرابریها و موارد نقض فاحش صلح و امنیت در عرصه بین المللی ناکارآمد بوده و در انجام وظایف اصلی خود بر اساس منافع قدرتهای بزرگ تصمیم گیری نموده است.(خبرگزاری مهر)
5 قدرت فاتح جنگ جهانی دوم یعنی امریکا، فرانسه، انگلستان، شوروی (امروزه روسیه) و چین، ضمن عضویت دائم در شورای امنیت برای خود حق وتو نیز در نظر گرفتند.
پیشنهادهای اصلاح:
پیشنهادها به طور عمده حول دو محور دور می زند: یکی حذف حق وتو به عنوان حقی ظالمانه است که این پیشنهاد بعید است بتواند موافقت اعضای دائم را جلب کند. پیشنهاد دیگر افزایش اعضای دائم شورای امنیت در کنار افزایش اختیارات مجمع عمومی سازمان ملل متحد و کاهش اختیارات شورای امنیت است. کشورهای برزیل، هند، آلمان و ژاپن به عنوان قدرتهای نوظهور جهان در تلاشند که کرسی دائم را به دست آوردند و در جریان توافقی که میان خود کرده اند از درخواست کرسی دائم یکدیگر حمایت می کنند. مقام معظم رهبری چندی پیش از ضرورت اختصاص کرسی دائم به کشورهای مسلمان خبر دادند. امید است کشورهای اسلامی با جمعیتی بیش از یک میلیارد با اتحاد و کنار گذاشتن اختلافات بتوانند لااقل به یک کرسی دائم با حق وتو دست یابند.
حمید نساج
گروه جامعه و سیاست
نمونه ديگري از وتو کشورهاي چين و روسيه در تاريخ 30دي ماه 91
خبرگزاری فارس: روسیه و چین برای بار سوم قطعنامه پیشنهادی علیه سوریه را وتو کردند.
به گزارش فارس به نقل از شبکه خبری پرستیوی، روسیه و چین قطعنامه پیشنهادی کشورهای غربی و آمریکا درباره تشدید تحریمها بر ضد سوریه در چارچوب فصل هفتم سازمان ملل را برای بار سوم وتو کردند.
این قطعنامه در جلسه پنجشنبه با 11 رأی مثبت، دو رأی منفی (روسیه و چین) و دو رأی ممتنع (پاکستان، آفریقای جنوبی) روبرو شد.
ویلیام هیگ وزیر خارجه انگلیس که مسئولیت تهیه پیشنویس این قطعنامه را به عهده داشت پیش از این اظهار کرده بود شدت گرفتن بحران در سوریه، «نیاز فوری به فصل 7 قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل را ایجاب میکند.»
مقامات آمریکا گفتند منظور آنها تنها تشدید تحریم ها علیه سوریه ـ نه مداخله نظامی ـ علیه سوریه بوده است اما چین و روسیه با قاطعیت معتقدند اجازه تصویب چنین قطعنامهای میتواند منجر به تکرار «سناریوی لیبی» شود.
«لی بائودونگ»، نماینده چین، در این نشست گفت پکن به این دلیل این قطعنامه را وتو کرد که این قطعنامه «مفاد نابرابری داشت که فقط بر یک طرف فشار وارد میآورد.»
وی همچنین گفت تصویب این قطعنامه بحران را وخیمتر کرده و باعث سرایت به سایر کشورهای منطقه خواهد شد.»
نماینده چین، غرب را «انعطافناپذیر و خودخواه» خواند.
سوزان رایس، نماینده آمریکا در سازمان ملل، به طور ضمنی گفت که واشنگتن از ادامه مأموریت هیئت ناظران سازمان ملل جلوگیری خواهد کرد: «ما بسیار روشن بیان کردهایم که ادامه فعالیت هیئت سازمان ملل بدون وابسته کردن آن به پیامدهای عدم اطاعت [از قطعنامههای سازمان ملل] یا حصول پیشرفتهایی در موضوع مورد نظر هیچ معنایی ندارد.»
وی افزود: «شورا[ی امنیت سازمان ملل] به کل شکست خورده است. امروز روز سیاه دیگری در «ترتلبی» است.» ترتل بی، نام منطقهای در نیویورک است که قرارگاه سازمان ملل در آن قرار دارد.
رایس گفت آمریکا ممکن است با تمدید مختصر مأموریت این هیئت موافقت کند. وی گفت: «اگر شرایط تغییر نکنند، قابل قبول نیست که این هیئت به کارش ادامه دهد.»
خانم رایس گفت: «ما همکاری خود با همپیمانانمان در خارج از شورای امنیت را تقویت خواهیم کرد تا رژیم بشار اسد را تحت فشار قرار دهیم.» رایس در این خصوص توضیحات بیشتری ارائه نکرد.
این در حالی است که هر گونه اقدام دسته جمعی کشورها خارج از چارچوب سازمان ملل متحد، غیرقانونی محسوب میشود.
نماینده روسیه در سازمان ملل، «ویتالی چورکین» گفت: «این رأیگیری هرگز نباید صورت میگرفت. اسپانسرهای آن میدانستند که شانسی برای پذیرش آن وجود ندارد.»
چورکین در پاسخ به این پرسش که طرح ژئوپلتیک غرب در سوریه چیست، پاسخ داد: «تمام [طرح غرب] حول ایران است. تغییرات غیرمنتظره ناشی از حمله [آمریکا] به عراق که موجب تقویت ایران شده بود غرب را وادار کرد تهران را با به چالش کشیدن متحدش در دمشق تضعیف کند.»
وی افزود: «هر فرد مهمی که من با آن صحبت کردهام شکی ندارد که در سوریه یک جدال ژئوپلتیک مهم جریان دارد و مردم سوریه هیچ نفعی در آن ندارند.»
چورکین از غرب به خاطر لفاظیهای جانبدارانه بدون اشاره به منافع اصلیاش در سوریه انتقاد کرد. وی رویکرد غرب را «ریاکارانه» خواند.
نماینده روسیه آمریکا و متحدانش را به «دامن زدن به فعالیتهای گروههای افراطی و گروههای تروریستی» متهم کرد و افزود غرب در سوریه در حال اجرای طرحهای ژئوپلیتک خاص خودش است که هیچ نفعی برای مردم سوریه ندارد و به اتفاقات غمانگیزی منجر شده است.
پیش از این روسیه و چین دوبار قطعنامه پیشنهادی غرب و امریکا را در شورای امنیت سازمان ملل متحد وتو کرده بودند.
انتهای پیام/